เรื่องของเส้นทางสายไหมที่เราได้ทำรายการเชื่อมเส้นทางให้ครบ  จากเมืองชางอานของจีนที่เป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางสายไหมไปจนถึงเมืองกุนจารับของ ปากีสถานที่เป็นจุดเปลี่ยนจาก เอเชียสู่ยุโรป   ตลอดเส้นทางเราพบสิ่งที่อยากเห็น  และไม่เคยคิดว่าจะได้เห็นหลายๆ   อย่าง  แล้วก็ดีใจที่ได้เห็นและอยากให้ท่านได้เห็นเหมือนกันบ้าง  เป็นที่ทราบกันมาว่า  ผ้าไหมนับเป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดและมีมาคู่กับเส้นทางสายไหมนับแต่ โบราณและที่เราได้พบคือ  ความเหมือนของผ้าไหมตามเมืองต่างๆ  ที่อยู่ในเส้นทางสายนี้  ภายถ่ายที่พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ อุซเบกิสถาน    ผ้าที่จัดแสดงเป็นผ้าไหมคุณภาพดีที่สุด เรียกว่า  อับระ (Abr)  ผ้าไหมของอุซเบมีหลายแบบตั้งแต่ใช้ในชีวิตประจำวัน ไปจนถึงงานพิธีหรือวาระสำคัญในชีวิต  แล้วก็งานเฉลิมฉลองต่างๆ   ส่วนเสื้อของนางแบบ ที่สวมอยู่ ตัดจากผ้าไหมที่ซื้อมาจากเมืองโคตาน  (Khotan)  มณฑลซินเกียงของจีนโน้น  เราก็เลยถ่ายรูปมาเป็นพยานเทียบกันระหว่างไหมอุซเบ V.S. ไหมโคตาน  ความเหมือนของผ้าไหมจากทั้ง 2  เมืองที่ห่างไกลหลายหมื่นลี้นี้ทำให้เราอยาก เล่าความเป็นมาเพิ่มเติม กรุณาดูภาพประกอบเล็กน้อย เพื่อกันความสับสนมันเหมือนกันจริงๆ แต่เดิมทีจีนเป็นชาติแรกที่ผลิตผ้าไหมนับแต่ราชวงศ์ชาง (Shang) มาตั้งแต่เมื่อ 4,000 ปีที่แล้วมา  เรื่องเลี้ยงไหมปลูกหมอน  เอารังมาทอผ้าจึงเป็นความลับที่สุด  ที่จักรพรรดิจีนห้ามราษฎร แพร่งพรายเป็นอันขาด  ถึงแม้กษัตริย์เมืองอื่นจะพยายามหาทางล้วงความลับเรื่องผ้าไหมนี้ก็ไม่สำเร็จ  แต่แล้วความลับก็มิอาจปกปิดได้  มีเรื่องเล่าว่า ในครั้งที่จักรพรรดิจีนพระราชทานเจ้าหญิง (ไม่แจ้งว่าเป็นลูกหรือหลาน)  ให้กษัตริย์แห่งเมืองโคตาน  ซึ่งเป็นเมืองที่อยู่ไกลปีนเที่ยงแต่ร่ำรวยยิ่งนัก  เพราะเป็นแหล่งหยกชั้นเยี่ยมมาจนถึงปัจจุบัน  กษัตริย์โคตานเลยแอบเจราจาลับกับว่าที่เจ้าสาวว่า  หากเจ้าหญิงจริงใจกับพระองค์แล้วขอ ให้ช่วยนำความรู้เรื่องไหมมาปัดตะนาที่เมืองโคตานด้วย  ดังนั้น เจ้าหญิงจีนจึงเอารังไหมและเมล็ดต้นหม่อนขาวซ่อนมา ในมงกุฎเมื่อ  ออกเดินทางจากนครชางอานสู่โคตาน  ด้วยประการละฉะนี้แล ความลับเรื่องไหมจึงถูกเปิดเผย เดิมเรื่องนี้เป็นตำนานเล่าต่อๆ  กันมา แต่มาเจอะหลักฐานที่เป็นเรื่องจริงเข้าหลังจากที่เซอร์ออเรียล สไตน์  (Aurel Stein) นักโบราณคดีชาวอังกฤษ  ได้ค้นพบแผ่นไม้สลักที่เมืองโบราณดันดันออลิก (Dandan Olilik) อายุประมาณคริสต์ศตวรรษที่ 4  สลักเป็นภาพเจ้าหญิงจีนสวมมงกูฏ มีนางกำนันอยู่ข้างๆ  ชี้ที่มงกุฎที่เป็นที่ซ่อนรังไหมและเมล็ดหม่อน  ส่วนรูปต่อมาเป็นภาพเจ้าหญิงกับตะกร้าใส่รังไหม แสดงถึงผลว่า หลังจากที่ลักลอบเอาไหมที่โคตานแล้ว ก็ประสบความ สำเร็จด้วยดี  เมืองที่พบแผ่นไม้นี้ก็อยู่ไม่ไกลจากเมืองโคตานปัจจุบัน หลังจากความลับแตก  วิธีการผลิตผ้าไหมก็กระจายไปสู่เมืองต่างๆ  ที่ปลูกต้นหม่อนสำหรับที่ใช้เลี้ยงไหม โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองโคตานนี้เอง ผ้าไหมได้กลายเป็นสินค้าที่ส่งออกของโคตานไปเลยตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 6 การผลิตผ้าไหมก็ขยายตัวไปยังเมืองอื่นในพื้นที่เอเซียกลาง อย่างค่อยเป็นค่อยไปนับเวลาเกินร้อยปี  จนถึงยุคกษัตริย์ติมูร์ผู้ยิ่งใหญ่  ทรงนำเอาการผลิตผ้าไหมตามแบบโคตานมาสู่อุซเบกอย่างเป็นหลักฐาน  และกลายเป็นสินค้าออกจริงๆ  ในสมัยของซาห์  มูริด (Shah Murad)  เมื่อ ค.ศ.1770  เริ่มทำที่หมู่บ้านซาราฟาซาน  (Zarafasha) อยู่ทางเหนือของเมืองบูดารา  นี้คือเหตุที่ว่า  ทำไมผ้าไหมจากเมืองต่างๆ  บนเส้นทางสายไหมจึงเหมือนกันทั้งลวดลาย สีสัน ทั้งที่แต่ละเมืองอยู่ห่างไกลกัน เมื่อเริ่มผลิตผ้าไหมในเอเชียกลางนั้นทำให้ในหมู่ผู้บริหาร  ก็เลยเรียกว่า พอดโชกีห ์   (Podshokhi)  แปลว่าเสื้อของจักรพรรดิ   ส่วนคำว่าอับระ  เป็นคำใช้เรียกผ้าไหม มาจากภาษาเปอร์เซีย  แปลว่า เหมือนเมฆ คุณสมบัติพิเศษของผ้าไหมนอกด่านนคร ชางอาน  คือบางเบา  ขอบไม่หนา และสีสรรแสบตา  การทำลายของผ้าไหมเอเซียกลางมาจากการมัดหมี่คล้ายมัดหมี่ไทยนี้แหละ  เพียงทำลายใหญ่มากเพราะกี่ทอโตมาก กี่อุซเบกกว้างตั้งเกือบ 2 เมตร แล้วก็ยาวปรี๊ด ดูที่ภาพจะเห็นเส้นไหมถูกผูกปลายยาวอยู่ด้านหลังนางแบบ   เป็นกี่ของเมืองโคตาน ยาวดีเนอะ  การผูกลายของแถวนี้จะมีช่างทำต่างหากเรียกว่า นิชอนซาน (Nishonzan)  วิธีผูกต่างกับของเรานิดหน่อย  คือช่างใช้ถ่านเขียนลายบนเส้นไหมก่อนจะผูก ผ้าไหมที่นี้ ต้องมี 7 สีเป็นอย่างน้อย   ถ้าให้เยี่ยมต้องมี  9 สี  ส่วนลายก็พัฒนามาจากสิ่งแวดล้อมกับความคิดสร้างสรรค์อย่างลายเขาแกะ  แมงป่อง ดอกทิวลิป (ดอกทิวลิปมีกำเนิดอยู่ที่คาซักสถานในเอเชียกลาง แต่ดัชท์เอาสร้างชื่อเสียง เอาไว้ถ่ายรูปได้เมื่อไหร่จะเล่าให้ฟัง) ส่วนลายสร้างสรรค์เป็นลายเรขาคณิต ซิกแซก ข้าวหลามตัด  โดยเฉพาะลายนี้ชาวบ้านนิยมมาก  ลายกับสีผ้ายังบอกถึงถิ่นที่ผลิตอีกด้วย  อย่างเมืองบูคคาราในนิยมทอสีเหลืองกับแดงเป็นหลัก  ผ้าจากที่ราบเฟอร์กานาชอบผูกลายซิกแซก ส่วนเมืองซามาร์คานเป็นลายบล็อก  เมื่อครั้งรัสเซียเข้ามายึด เอเชียกลางไว้ได้   ผ้าไหมที่นี้กลายเป็นสินค้ายอดนิยมไปเลย